ناگفتههای چابهار
ناگفتههای چابهار از زبان شهردار
گفتگو از: امان الله تمنده رو
مقدمه:
وقتی که برای اولین بار و از طریق فرودگاه نظامی کنارک وارد شهر چابهار میشوید مستقیما به اراضی سازمان منطقه آزاد چابهار میرسید. بلوارهای وسیع، فضای سبز زیبا، مجتمعهای تجاری مدرن، نور افشانیها و پاکیزگی معابر توجه شما را جلب میکند. فکر میکنید به جایی غیر از سیستان و بلوچستان سفر کردهاید. اما از فنسهای منطقه آزاد که عبور کرده و به بافت قدیم اما متحول شده شهر چابهار میرسید تفاوت را احساس میکنید. شهری با ویژگیهای شهری دیگر مناطق استان اما با تفاوتهای فرهنگی، اقتصادی و مدنی. شاید در ذهنتان تصور کنید مدیریت ضعیف باعث شده شهر چابهار همپای قطعه محصور شده منطقه آزاد آن رشد و توسعه پیدا نکند.
اما واقعیت چیزی غیر از این است. اراضی داخل فنس منطقه آزاد چابهار را درآمدهای میلیاردی آن زیبا کرده و تبعات این توسعه را شهر چابهار بر دوش کشیده است. گرانی، افزایش جمعیت، حاشیه نشینی، کارگران مهاجر و تبعات اجتماعی آنان از جمله مشکلاتی است که توسعه در منطقه آزاد بر دوش شهر چابهار گذاشته است.
مدیریت شهری مانند چابهار که شهروندانی از تمام شهرهای استان به همراه جمعیت قابل توجه آذریها و شمالیها در کنار بومیهای این شهر زندگی میکنند، کاری نه چندان آسان است. سخت از آن جهت که بسیاری از ساکنین و مهاجران برای کسب درآمد و یا ارائه خدمت به این شهر آمده و تعلق چندانی به آن ندارند و پرداخت عوارض شهری و یا کاشت نهالی در مقابل خانه شان برایشان کمی سنگینی میکند. به همین مناسبت در گفتگویی با حمید ا... بلیده شهردار بندر زیبا و قطب گردشگری استان یعنی چابهار که بومیها آن را چهبار نامیده و مرکز نشینان لقب چهار بهار به آن دادهاند از مشکلات و برنامههای توسعه شهری آن آگاه میشویم.
جناب آقای بلیده لطفا در ابتدای گفتگو از سابقه حضورتان در شهرداری چابهار و اولویتهای توسعه شهری در این بندر برای خوانندگان مرزپرگهر توضیحاتی ارائه بفرمائید؟
به نام خدا و با عرض سلام بنده از سال 1377 و با انتخاب مردم عضو شورای اسلامی شهر چابهار شدم. در دوره اول شوراها با توجه به موقعیت و اولویتهایی که در شهر چابهار داشتیم بحث آموزش را در دستور کار قرار دادیم. در ادامه بهداشت و تامین آب شهر مورد تاکید قرار گرفت. بحث آموزش با برگزاری همایش با همکاری جوانان و قشر تحصیلکرده شهر آغاز شد که نتایج بسیار مثبتی برای شهر و استان رقم خورد.
یکی از نتایج این همایش این بود که آن سال در شهرستان و سال بعد از آن در استان سال آموزش و پرورش نامگذاری شد. در همین راستا خدمات آموزشی قابل توجهی برای شهروندان به انجام رسید.
در دوره دوم نیز به عنوان عضو ورییس شورای اسلامی شهر چابهار انتخاب شدم و با نظر بسیاری از دوستان، معتمدین و فرماندار شهرستان و انتخاب شورا مسئولیت شهرداری چابهار را پذیرفتم. شهر چابهار در آن زمان دچار مشکلات عدیدهای بود که بر اثر نبود طرح تفصیلی و جامع شهری برای این شهر به وجود آمده بود. دومین اولویت ما بحث ساماندهی ساختار شهری و طرح جامع شهری بود. اینها مواردی بود که در دوره قبل شهرداری از شهردار وقت خواسته بودیم و اکنون خود مسئولیت اجرای آن را به عهده داشتم.
لذا ساماندهی شهر و اجرای کامل طرح تفصیلی شهر، توزیع عادلانه امکانات شهری برای تمام مردم شهر و توانمندسازی مردم در دستور کار قرار گرفت که حاصل آن تلاش برای دستیابی مردم به یک سری امکانات حداقلی، بازگشایی معابر و هویت بخشی به اقشار ضعیف بود. در آن زمان بسیاری از اقشار چابهار دارای هویت شهری نبودند و به همین دلیل توقعی از مسوولان شهری نداشتند. بنابراین ما بازگشایی معابر را که ریسک بالا و تبعات اجتماعی فراوانی داشت را آغاز کردیم و کار گسترده فرهنگی و اجتماعیای شروع شد. اما نبود مطالعات و اعتبارات لازم کار را مشکل کرده بود گرچه احساس مشکلات و عزم جدی برای خدمت به مردم و ارتباط صمیمی با آنان مشکلات را بر ما آسان کرد. ما بزرگ شده این اجتماع و به فکر بیست سال آینده این شهر بودیم و از نزدیک با مشکلات آشنایی داشتیم. اجرای این طرح سنگین مستلزم این بود که بخشهایی از شهر که از رفاه نسبی بیشتری برخوردار بودند کمتر مورد توجه قرار گیرند و با اجرای این طرح توانستیم اعتمادی را که مردم به ما داشتند محقق کنیم و در آن دوره با شروع بازگشایی و بازسازی محلات فقیر و کمتر توسعه یافته که هیچ معبر فرعی نداشتند اعتماد مردم را به دست آوریم. به طوری که در عرض یک هفته با تعامل مردمی 95 درصد معابر محله جدگال آباد بازگشایی شد. در مراحل بعد محلههای آتش آباد، کورسر، بلوار توحید، بلوار مکران و در ادامه تمام معابر شهر بازگشایی شد.
پس از مدتی بیش از 80 درصد طرح جامع و تفصیلی شهر چابهار اجرا شد و اگر ما این کار را برای امروز به تاخیر میانداختیم امکان اجرای آن غیر ممکن بود و هزینههای بسیار بالایی را بر مردم و شهرداری تحمیل میکرد در حالی که ما در آن زمان با کمترین امکانات بیشترین کار را انجام دادیم که به نظر بسیاری از مسوولان شهری و استانی کار بسیار سنگینی بود که بحمدا... با موفقیت اجرا شد. حتی نماینده ولی فقیه در استان چندین مرحله در جلسات رسمی و در نماز جمعه مرکز استان از اجرای این طرح تمجید کردند.
جناب شهردار برای دیگر مناطق شهر که در طرح قرار نداشتند و در عین حال عوارض پرداخت میکردند چه کاری انجام دادید؟
به هر حال اولویت ما اجرای عدالت و رسیدگی به مردمی بود که سالها از دریافت خدمات محروم بودند و طبعا برخی مناطق در اولویت بعدی قرار گرفتند و یا کمتر به آنها رسیدگی شد. اما ما توانستیم طرح تفصیلی شهر را که تا آن موقع 30 درصد آن اجرا شده بود به 80 درصد برسانیم. شما استحضار دارید که کارهای زیرساختی وقت، انرژی و هزینه زیادی میطلبد و به چشم هم نمیآید. ما میتوانستیم بخشهایی از شهر را رنگ و روغن کنیم و به چشم بیاید اما مشکلی از شهر را حل نمیکرد.
ما در ضمن به دیگر بخشهای شهر هم توجه داشتیم. به طور مثال دو نقطه تفریحی را برای شهر در نظر گرفتیم یکی ساحل اقیانوسی و محل احداث پارک بهاران و دیگری تبدیل بازار قدیم شهر در غرب بلوار شهید ریگی به فضای گردشگری، تفریحی، فرهنگی بود. این طرح تا آن زمان کارشناسی شده نبود. مردم در این نقطه دچار بلاتکلیفی بودند و از بافت فرسوده آن استفادهای نمیشد. ما با استفاده از مشاور با حفظ منافع مردم محل، طرح ساماندهی بافت قدیم و ایجاد مراکز گردشگری در 45 هکتار از ساحل دریای کوچک را مطالعه کردهایم. مطالعات ساحل سازی هم توسط سازمان بنادر و کشتیرانی انجام شده و این سازمان قول احداث پارک بهاران را داده است. اعتباراتی هم از وزارت کشور گرفتهایم. هشت دکل 18 متری برای تامین روشنایی آنجا تهیه و نصب گردیده است و میتوان گفت ده سال کار برای شهرداران آینده ایجاد شده است.
در دو سال اخیر و با پایان یافتن بازگشاییها، کار ساماندهی بلوار امام خمینی(ره) و تکمیل آن که درخواست مردم بود را با انجام 99 درصد کار به پایان رساندیم و در ادامه معابر بلوار قدس، بلوار توحید و شهید رجایی ساماندهی و آزاد سازی شده و در نهایت هدف ما که ایجاد کالبد شهری و هویت بخشی به شهر بوده تامین شده است. با وزارت کشور هم مذاکراتی انجام دادهایم و برای مطالعات جامع پارک صد هکتاری مشاور گرفتهایم. بخشی از این منطقه را به بخش خصوصی واگذار کردهایم. البته برای زیرساختهای این منطقه نیاز به اعتبار داریم و بخش خصوصی هم ایجاد زیرساخت نمیکند.
جناب مهندس بحث زیرساختها و بخش سخت افزاری کالبد شهر به جای خود، اما برای توسعه، نیاز به کار فرهنگی هم وجود دارد و توسعه عمرانی بدون توسعه انسانی محقق نمیشود، بفرمائید برای توسعه فرهنگی و آموزش مردم چه کارهایی انجام داده اید؟
فکر میکنم شهرداری چابهار در رابطه با مباحث فرهنگی در مقایسه با دیگر شهرهای استان پیشتاز بوده است. بیشترین بودجه ما در بحث فرهنگی در بخش حمایت از موسسات فرهنگی، کمک به ناشران و نویسندگان شهر، برای چاپ کتابهایشان و فعال کردن کمیته فرهنگی بانوان بوده است. ضمن اینکه شهرداری یکی از سالنهای خود را در اختیار هنرمندان قرار داده که هم اکنون به عنوان کتابخانه از آن استفاده میشود. یک واحد مسکونی اجاره کرده و در اختیار اساتیدی قرار دادهایم که از تهران برای تدریس در کلاسهای کنکور به شهر چابهار میآیند و بخشی از هزینههای آنان را نیز تامین کردهایم.
البته همانگونه که میدانید فرهنگ شهری در چابهار به صورت شهر، روستا است و تغییر آن زمان بر است. به همین علت ما بحث آموزش شهروندی را پیگیری کردهایم و در مورد مسائل بهداشتی نظیر مبارزه با مصرف پان اقدام به چاپ بروشور و توزیع آن کردهایم. هنرمندان را هم از نظر تامین زمین مورد حمایت قرار دادهایم.
در خصوص مباحث حاشیهنشینی در چابهار و اراضی منطقه کمب، شهرداری برای رفع آن چقدر وارد عمل شده است؟
وقتی مباحث توسعه در منطقهای مطرح میشود، به عنوان مثال در شهرستان چابهار منطقه آزاد شکل میگیرد، مهاجرت به آن منطقه شکل میگیرد و طبعا بحث نیروی کار و سکونت شکل میگیرد.
در بحث کلان و شکلگیری اقتصاد شهر چابهار بحث اسکان جمعیت دیده نشده است و منطقه آزاد چابهار بدون داشتن زیرساختها، جمعیت را به خود میکشاند. خشکسالی و تخلیه روستاها هم مزید بر علت شده و جمعیت را از روستاهای بدون شغل به شهر چابهار و حاشیههای آن کشانده است.
پس از چند سال شهر چابهار محلی برای رشد منطقه آزاد شده است. و در حالی که عواید منطقه آزاد برای پیشرفت آن هزینه میشود، مشکلات آن برای شهر چابهار باقی مانده است. یکی از این مشکلات مساله حاشیهنشینی است. مشکل دیگر خدماترسانی به مسافران است.
به هر حال ورود جمعیت، مسافر و گردشگر به نفع شهر و باعث افزایش درآمد شهرداری است، نظر شما غیر از این است، آیا درآمد شهرداری با ایجاد منطقه آزاد و ایجاد هتلها و رستورانها افزایش نیافته است؟
فکر میکنم در تعریفی که برای منطقه آزاد شده، بحث شهر چابهار در آن دیده نشده است. متاسفانه در طول این سالها منطقه آزاد توان کافی برای هدایت خودش را نداشته است چه برسد به کمک به شهر چابهار. این منطقه با بحث تجاری- صنعتی شروع شده اما در زمینه صادرات و واردات موفق نبوده است. باید کلی کارخانه در آن تاسیس میشد. اما توجهی به زیرساختها نشده و منطقه آزاد توانی برای تزریق درآمد به شهر نداشته. در واقع منطقه آزاد تنها باری به دوش شهر چابهار بوده است. شهرداری چابهار باید خدمات فراوانی از قبیل جمع آوری زباله، ایجاد فضای سبز، خدمات بهداشتی و دیگر خدمات به مسافران بدهد در حالی که اعتبارات شهرداری چابهار برای خدماترسانی به 35 هزار نفر بوده برای سال 75. در حالی که ما تا سال 85 داد میزدیم که ما باید به بالای 100 هزار نفر خدمات بدهیم. این کسری را باید از کجا تامین کنیم؟ ما به عنوان مرکز هزینه و منطقه آزاد به عنوان مرکز درآمد تعریف شدهایم.
در شرایط مساوی، سرمایهگذار در شهر چابهار سرمایهگذاری نمیکند، چون در اینجا تسهیلات نیست، تسهیلات و معافیتهای مالیاتی در منطقه آزاد است و تجار شهر تمام سرمایهشان را به داخل منطقه آزاد بردهاند و کلیه خریدها از منطقه آزاد انجام میشود. در واقع سرمایه منطقه آزاد گردشی در شهر چابهار نداشته است. متاسفانه در کل منطقه آزاد کمکی به شهرداری چابهار نکرده است. حتی ادارات دولتی چابهار هم مطالباتی را که شهرداری از آنها داشته پرداخت نکردهاند. شهرداری 3 میلیارد تومان از ادارات شهر چابهار طلب دارد و علیرغم وجود مصوبه سفر ریاست محترم جمهور در مورد پرداخت مطالبات شهرداری تاکنون این موضوع سکوت مانده و به جز دادگستری بقیه ادارات نه تنها کمکی به شهرداری نکردهاند بلکه بدهیهایشان را هم به شهرداری نپرداختهاند. به این ترتیب با کمبود بودجه و اعتبار، خدماترسانی ما هم به مردم و مسافران ضعیفتر میشود. البته باید اضافه کنم مدیریت جدید منطقه آزاد رویکرد متفاوتی از مدیران قبل داشته است و تعاملشان با ما بیشتر شده و کمکهایی به شهرداری کرده اما انتظارات ما از منطقه بسیار بیشتر از اینهاست.
آیا منطقه آزاد راسا کارهای عمرانی در شهر انجام نداده است؟
ما که چیزی ندیدهایم حتی 300 میلیون تومان قول کمک منطقه آزاد در سفر مقام معظم رهبری به شهر چابهار محقق نشده است. البته مدیریت جدید قول سرمایهگذاری برای احداث پارک بهاران را داده است.
آقای مهندس، فضای سبز چابهار نقطه قوت این شهر بوده اما اکنون گلهای کاغذی و درختان گرمسیری و زیبا کمتر در شهر چابهار نمود دارند.
ما بازسازی تمام پارکهای سطح شهر را آغاز کردهایم. همچنین اجرای لولهکشی برای جداسازی آب شرب از آب مورد استفاده فضای سبز را انجام دادهایم. خشکسالیهای اخیر به بسیاری از منابع آبی ما لطمه زده است. قراردادی هم با آب و فاضلاب برای تامین آب منعقد کردهایم. هزینه تامین آب بسیار سنگین است و هر متر مکعب آب حدود 2 هزار تومان برای ما تمام میشود اما چون خواسته مردم است، ما ملزم به تامین آن و بهبود فضای سبز هستیم.
برای طرح جامع فضای سبز هم با سازمان شهرداریهای کشور، مذاکراتی انجام دادهایم. همه بلوارها را واکاری کردهایم. سعی در حفظ فضای سبز داشتهایم. البته برای توسعه فضای سبز نیاز به همکاری بیشتر مردم شهر داریم. مشکل احشام سرگردان هم در شهر چابهار وجود دارد که ناچار برای برخورد با این معضل هم اکنون شدت عمل به خرج میدهیم وتصمیم داریم با رهاکنندگان دام در شهر چابهار برخورد جدیتری بکنیم و به میزان اتلاف فضای سبز صاحبان دامها را جریمه کنیم. البته این کار و برخورد قهری کار مشکلی است و برخی مردم در مقابل ما قرار میگیرند.
با توجه به اینکه بندر چابهار قطب گردشگری استان میباشد و اقتصاد این شهر با ورود مسافر رونق میگیرد، برای معرفی چابهار در سطح ملی و بینالمللی چه فعالیتهایی انجام دادهاید؟
من فکر میکنم چابهار به اندازه کافی معرفی شده است. در تابستان امسال ما بیشترین گردشگر را در چابهار داشتیم. با وجود اینکه مشکلاتی هم بوده ولی ورودی مسافر به چابهار قابل توجه بوده است و 63 درصد نسبت به سال قبل افزایش مسافر داشتهایم.
برای ورود مستمر مسافر به چابهار و پر شدن هتلها چه برنامهای دارید؟
ببینید برای ورود مسافر یک سری مشکلاتی وجود دارد. ما در چابهار راه آهن نداریم، راه آسفالته مناسب نداریم. فرودگاه نداریم و فرودگاه کنارک نظامی است. مشکل کمبود پرواز داریم. درصدی از مسافرها هم با خودروی شخصی میآیند و با سهمیهبندی بنزین، برای آنان هم مسافرت به چابهار مشکل شده است. برای تکمیل زیرساختهای چابهار از قبیل راهآهن و فرودگاه نیاز به عزم ملی وجود دارد و از عهده شهرداری خارج است.
برای جذب سرمایهگذار بخش خصوصی در بخش زیرساختهای تفریحی مانند ساخت مراکز تفریحی، ایجاد شهر بازی و سینما آیا تا به حال کاری انجام شده است؟ و اگر اقدامی شده چقدر سرمایه جذب شده است؟
به صورت موردی در این زمینه کارهایی انجام شده است. ما مطالعاتی برای تعیین مراکز گردشگری در شهر چابهار انجام دادهایم. در ساحل دریای کوچک یک نفر سرمایهگذارحدود 100 میلیون تومان هزینه کرده است و مرکز تفریحی ایجاد نموده. با این حال برخی دوستان انتقاد کردهاند که چرا یک سرمایهگذار ورشکسته را به اینجا آوردهاید؟ ما هم پاسخ دادهایم سرمایهگذار 100 میلیون تومانی ورشکسته نیست. و هر چند از این ورشکستهها بیایند ما قبولشان میکنیم. این فرد توانمند است که کارهای خوبی ارائه داده و تاکنون بزرگترین سرمایهگذاری را در بخش گردشگری این شهر انجام داده است.
برای احداث پارک صد هکتاری در ساحل صخرهای و احداث زمین ورزشی کریکت که در چابهار طرفداران زیادی دارد برنامه شهرداری چیست؟
تاخیر در انجام مطالعات پارک صد هکتاری باعث توقف در ایجاد این پارک شده است. به هر حال کار باید طبق نظر مشاور و با اصول کارشناسی انجام شود. با این حال بخشهای محدودی از این سایت به بخش خصوصی واگذار شده است. احداث زمین کریکت هم با استقبال ما مواجه شده است اما فدراسیون و متولیان این ورزش در این زمینه کوتاهی کرده اند. با توجه به اینکه بدنه و پایه ورزش کریکت کشور در چابهار تعریف میشود. ما اهمیت ویژهای برای این ورزش قائلیم. تیم کریکت توسط هیچ نهاد و سازمانی حمایت نمیشود، الا شهرداری چابهار. ما هر گونه امکاناتی که مقدور بوده در اختیار این تیم قرار دادهایم. اما فدراسیون این ورزش هم باید در این زمینه سرمایهگذاری کرده و از اعتبارات ملی برای آن وجوهی اخذ کند.
در خصوص زیرساختهای پارک صد هکتاری هم باید بگویم ایجاد همه امکانات آب، فاضلاب، برق و سایر تاسیسات در واقع از عهده شهرداری خارج است. البته طبق مصوبه هیات دولت در برنامه سوم توسعه، اجرای پارک بهاران بر عهده منطقه آزاد چابهار قرار گرفته که تاکنون اقدامی انجام ندادهاند.
شهرداری چابهار برای رفاه مسافران در این محل اقدام به راهاندازی سرویسهای بهداشتی و دوش و آب شیرین نموده است. چنین امکاناتی را در ساحل دریای کوچک نیز راه اندازی کردهایم که به جرات میتوان گفت نمونه آن در بسیاری از سواحل شمال کشور هم وجود ندارد.
جناب آقای شهردار آیا جنابعالی در برنامههایتان از نظرات تحصیلکردگان بومی و غیر بومی برای بهبود امور شهرداری و ارائه خدمات بهتر به مردم استفاده میکنید و اصولا اعتقادی به مشارکت مردم و نخبگان در کارهایتان دارید؟
بنده به وسیله نخبگان این شهر انتخاب شدهام و نظرات آنها برای من مهم است. دوستان زیادی هستند که با ما همکاری و همفکری میکنند و در کارها نظر میدهند. به نظر ما مردم هم از عملکرد مجموعه شهرداری راضی هستند.
برخی از همین دوستان تحصیلکرده چابهاری انتقاداتی به افزایش عوارض شهرداری، نابسامانی جمعآوری زباله سطح شهر، سرگردانی احشام در خیابانها و آسفالت نشدن برخی کوچهها و خیابانها دارند. چه پاسخی برای آنها دارید؟
منتقدین باید انتظاراتشان را با امکانات تطبیق دهند. برخی دوستان یا از تحولات شهری اطلاع ندارند و یا از مشکلات ما بیخبرند. عوارض دریافتی ما از شهرهای دیگر استان بیشتر نیست. ما حتی در برخی موارد تا 45 درصد به افراد تخفیف عوارض میدهیم. هم اکنون فقط هزینه حمل زباله را اضافه کردهایم که ضروری است. رقمی که ما برای جمعآوری زباله به پیمانکاران پرداخت میکنیم بیش از 5 برابر مبلغی است که از اصناف دریافت میکنیم. به هر حال شهرداری برای خدماترسانی به مردم نیاز به درآمد دارد و عوارض یکی از محلهای درآمد ماست.
در خصوص جمعآوری زباله باید بگویم که ما با مشکلات فرهنگی در این زمینه مواجهیم. قبلا در هر خیابان یک محل دپوی زباله وجود داشت که مشکلات بهداشتی برای شهروندان ایجاد میکرد. ما تمام محلهای دپوی زباله را برداشتیم. فعلا زبالهها با سیستم مکانیزه سه نوبت در روز با ماشین آلاتپرسی زباله از سطح شهر جمعآوری میشود. مطالعات طرح بازیافت زباله انجام شده و در همین ارتباط بیش از 2000 سطل بزرگ زباله برای تمامی معابر و محلات در نظر گرفتهایم. برای تفکیک زبالهها کیسه گونی و 1500 سطل زباله کوچک برای برخی خانوادههای مستضعف خریداری کردهایم. برای آموزش مردم با 30 نفر قرارداد بستهایم که بحث آموزش شهروندی را پیگیری نمایند. در خصوص چالهها هم سال گذشته تمام حفاریهای آب و فاضلاب را آسفالت و مرمت کردیم. البته طرح فاضلاب چابهار یک طرح ملی است که هنوز در حال انجام است. کندن خیابانها اگر چه ضروری است اما خسارت زیاد