Balochi Liteurerat

 

     

 

معرفی کتاب: شناخت تاریخی بلوچستان

 معرفی کتاب: شناخت تاریخی بلوچستان

 

بقلم: رازگو بلوچ

با اقای ناصری نیا در خلال تحقیقات تاریخی اخیرم آشنا شدم، یک آشنایی تلفنی که شیوه مورد ترجیح من است و از همان ابتدا تاکنون باعث ایجاد سمپاتی متقابل ارزشمندی شده است. مدرس دانشگاه است و علاقمند به تحقیق و نگارش در حوزه اجتماعی تاریخی بلوچ.

دوست نداشتم کتاب نشر شده اخیر ایشان بنام " شناخت تاریخی بلوچستان 1 " را در همان ابتدایی که بدستم رسید نقد وتحلیل کنم چرا که صرف حب شخصی بدو آشنایی، شیوه نگارش یا محتوای مباحث تلخ تاریخی هرسه می توانست در احساس و جمع بندی نهایی اثر خود را بگذارد. شاید گذشت این حدود یک ماه هم کافی نباشد اما بهر حال سرکه نقد است بهتر از حلوای نسیه:

فونت زیبای کتاب و طرح وهم انگیز گذرگاه بولان روی جلد آن جاذبه های اول کتاب قبل از آغاز مطالعه اند. قدردانی بجا، یادداشت آغازین و فهرست مطالب بخوبی کلاسه بندی شده اول کتاب همگی حکایت از آن دارند که هم نویسنده قصد داشته کارش را حرفه ای و دقیق ارائه دهد و هم اینکه کار را دست ناشر کارکشته تهرانی سپردن مزایای خاص خود را دارد.

ادامه نوشته

« هـوناچ ساهیل انت »

  

 

  « هـوناچ ساهیل انت »
                                       چاپ و شنگ بیت !


       « هـوناچ ساهیل انت » بلوچ راج ءِ ورنایین شائر « اومر مراد کیلگوری » ءِ شئیرانی اولی کتاب و دپتر انت که « کیل گور لبزانکی چاگرد » ءَ گوں ڈولداریں دروشمے چاپ و شنگ کتگ . اے سنگتانی اے جهد ءَ مبارکبات گوئشیں و په واجه « اومر مراد » ءَ نوکیں ساچشت و پربندانی هدوکیں .

وشین واب سلامتین جان !

 

 

محمد بخش بزنجو

یک شپی من و پتگ اتان ، شپءِ اولی پاس ات . منی وابءَ یک جنین آدمی اتک . بلی جنین آدمءِ شلوار سبزءُ پشک سیاه ات. من جنین آدمءَ را جُست کت. ماتی تئی شلوار سبزانتءُ تئی پشک سیاه انت ، جنین آدمءَ درّائینت منی زهگ؟ منی شلوارءِ سبزی ءُ سیاهی ءَ تو سرپد نه بئی ، من ترا رندءَ سرپدکنان ، بلی بیا منی همراه بَی ، من ترا دنیاءِ شرءُ گندگان پیشداران . منءُ جنین آدم سر په رند بیتانءُ شتان. یک کهیریءِ چیرءَ جنین آدم اوشتات.

ادامه نوشته

ما گلاماں تاں کُتام جاگھ ءَ سربوتگیں

 

ما گلاماں تاں کُتام جاگھ ءَ سربوتگیں

پاتریس لومومبا سیاھانی بے بھتیں رھدربرَ سیاست,کار ءُ دگہ ھر چیزءَ کم بھتے ات.وھدیکہ پہ پّٹ ءُ پولی کارے ءَ بلجیم(بلجیک)ءَ شت آئی اش بھتام جت کہ دولت ءِ دالر دّزتگ ءُ وارتگ انت,آئی اش گپت ءُ بندیگ کت, وھدیکہ اے بھتام ءِ دروگی پاشک کت ءُ چہ بندیجاہ ءَ درآتک رمبے آزاتی لوٹوک جوڈینت ءُ افریکہ ءِ سیاھپوستیں رھدربر منّگ بوت. پدا آئی اش گپت ءُ بندیجاہ ءَ دور دات

ادامه نوشته

براتی ءِ دؤر شتگ واجه کریم. چو وش گشتگ مولانا روانبد مان مکران ءِ شئیر که....

 

 

براتی ءِ دؤر شتگ واجه کریم. چو وش گشتگ  مولانا روانبد مان مکران ءِ شئیر  که....
شت از جهان ءَ اعتبار

لبز و دپ ءِ قول و قرار

.....
کشّیت دیار سوچیں لوار

لیمرتگ انت باغ و بهار

سوتک انت گناهاں درچک و دار

ویرانه انت ملک و دیار

دنیا چه ظلم ءَ بیت تهار

ادامه نوشته

تمدن خاموش (فراموش شده )

 

جــــــی بـــــلـوچـــــــســــــتـــــــان



   جی بلوچستان مئی پاکیں دیار                  جی ترا لکهـ وار مئی پلیّں ڈگار

   اچ هزاراں سال تئی نام زندگ انت               تاں هزاراں سال هم پائندگانت

    جی بلوچان نی شان جه جتگ                 جی نشانء استمانءَ جه جتگ

 
                                              عــــــــــــــبــــــــد الــکــریــــم شـورش

تمدن خاموش (فراموش شده )

 

 تمدن خاموش (فراموش شده )

موقعیت جغرافیایی اسپیدژ : در غرب ایرانشهر حدود 135 کیلومتری در مسیر جاده بم – ایرانشهر ، از بزمان جاده ای به طرف دلگان  جدا میشود وبعد از نیم ساعت حرکت در این مسیر تابلویی درکنار رودخانه ای سرسبز وپر آب نظر هر بیننده ای را به خود جلب می کند ( گورستان تاریخی اسپیدژ)

این منطقه از نظر آب وهوایی از شمال کوهستانی وجنوب دشت حاصلخیز، برای زندگی در فصول مختلف سال بسیار مناسب است هوایی معتدل وآب فراوان  ورودخانه های پر آب وزمینهای حاصلخیز که لازمه ی زندگی در ادوار مختلف تاریخی بوده است از شرایط ویژه ی این منطقه می باشد .

ادامه نوشته

کـــجــــا کـــــجــــــا روان ئے

 

کـــجــــا کـــــجــــــا روان ئے


طارق پسند

کـجـا کـجـا روان ئے کـه دل تــرا تــوارں        کـدی کـدی تـو کایئے دو چم تی راهچارں

سبد سبد گل و پل تی رهسرا نثارں         طـبـق طـبـق مـحـبـت گـونــا گـلاں هـوارں

                      تو بیا په شوق و شانے چو باغ ءِ یاسمینا

جـهـان که سمبهینی گلاں تی آرزوا          سمن که پیش داریت قدیمی رنگ و بوا

سمین که شهر گولیت بهارءِ جستجوا      کلی که چست کن می دلانی های و هوا

                        گوش ئے که انتظارں په تی گلیں جبینا

سهی نیئے که دوشی وفاءِ داستانت      چراغ و پا توانی دوارگ امتحانت

ادا دلے غمیں په نو گلی سٌچانت          گوش ئے ترا و ما را دوارگ گپ و ترانت

                     سحر که بیت شت ئے تو پدا په هند و چینا

ادا مرادءِ شهرں ادا قرارءِ شندں               ادا  امیدءِ گورں ، ادا وفاءِ بندں

ادا گلانی ملکں ، ادا دلانی هندں         کیا چشیں گلا غم په طارقا پسندن

راه اندازی خط پرواز زاهدان، کویته، کراچی و بالعکس

 

 

راه اندازی خط پرواز زاهدان، کویته، کراچی و بالعکس

غلامی: به زودی خط پرواز زاهدان، کویته و کراچی راه اندازی می شود این در حالی است که هم اکنون بیش از ۹۵ پرواز داخلی و خارجی به صورت رفت و برگشت هر هفته در فرودگاه بین المللی زاهدان انجام می شود.

ادامه نوشته

BALOCHI KAMAL KHAN SHEER GOLAM BALOCH SORUD RASOOL BHKACH

BALOCHI KAMAL KHAN SHEER GOLAM BALOCH SORUD RASOOL BHKACH

هنر و هنرمندان بلوچ

 

   

 

 

    

 

       

 

     

 

   

 

 

      

 

        

 

       

 

   

 

       

     

   

 

  

جوهان بلوچی

خرمن کوبی سنتی هنوز در بسیاری از جاهای بلوچستان رواج دارد .

 

شهرستان سراوان با وسعت 28408 كيلومتر مربع در فاصله 343 كيلومتري زاهدان با جمعيتي بالغ بر 172149 نفر

متوسط ساليانه دماي هوا در اين شهرستان 8/22 درجه و متوسط ساليانه رطوبت نسبي آن 29 درصد مي باشد و ميزان بارندگي 7 ماهه اول سال 1382 در اين شهرستان 3/79 ميلي متر بوده است . سطح زير كشت محصولات زراعي 7202 هكتار و سطح زير كشت محصولات باغي ديم 7950 هكتار و آبي 5/8525 هكتار و جمعاً 5/16475 هكتار مي باشد . محصولات عمده زراعي آن گندم ، ذرت دانه اي ، پياز ، گوجه فرنگي ، باقلا تازه ، صيفي جات ، نباتات علوفه اي ويونجه وذرت علوفه اي بوده و محصولات عمده باغي اين شهرستان خرما در سطح وسيع ، انگور ، زيتون ، انار و مركبات مي باشد كه در زمينه هاي افزايش توليد و افزايش سطح زير كشت محصولات مذكور و پرورش دام : گوسفند بلوچي و بز بلوچي ( بهترين كرك ) و طيور و استخرهاي پرورش ماهي و صنايع تبديلي و تكميلي كشاورزي و صنايع روستايي قابليت سرمايه گذاري دارد .

ادامه نوشته

چابهار در يك نگاه

موقعیت جغرافیایی و وسعت شهرستان چابهار با مساحتی حدود 17155 کیلومتر مربع در منتهی الیه جنوب شرقی ايران در کنار آبهای گرم دریا عمان واقيانوس هند قرار گرفته است. این شهرستان از جانب شمال به شهرستانهای ایرانشهر و نيكشهر و از جنوب به دریای عمان و از شرق به پاکستان و از غرب به استانهای کرمان و هرمزگان محدود می باشد. بندر چابهار-مرکزشهرستان- با وسعتی بالغ بر 11 کیلومترمربع در ارتفاع 7 متر از سطح دریا قرارگرفته است و در 60 درجه و 37 دقیقه طول شرقی و 25 درجه و 17 دقیقه عرض شمالی قرار دارد. فاصله هوائی شهرستان چابهار تا تهران 1456 کیلومتر و فاصله زمینی از طریق جاده ايرانشهر به كرمان 1961 کیلومتراست. فاصله بندر چابهار تا مرکزاستان 738 کیلومتر می باشد. این شهرستان دارای حدوداً 300 کیلومتر مرز آبی در دریای عمان می باشد. شرایط آب وهوایی همجواری منطقه آزاد چابهار با دریا، نزدیکی به مدارراس السرطان و قرار گرفتن درمسیر بادهای موسمی شبه قاره هند و جبهه‌های استوایی موجب گردیده است که دارای آب هوایی گرمسیری معتدل با رطوبت نسبی باشد. این منطقه گرمترین نقطه کشور درزمستان وخنک‌ترین بندر جنوبی ایران درتابستان می باشد.

ادامه نوشته

زادگاه و آرامگاه مولوی عبدالحق حقانی

منطقه بم پشت سراوان

زادگاه و آرامگاه مولوی عبدالحق حقانی

 

منطقه بم پشت کنونی ازشمال به شهر سراوان و از جنوب به کوههای زامران در پاکستان (محدوده بلیده و تربت ) و رودخانه نهنگ از شرق به مرز پاکستان( محدوده پنجگور ) و از غرب به سوران- زابلی-آشار وایرفشان ( واقع در منطقه سرباز ) محدود می شود.

 

بم پشت شامل دو بخش است:

بخش شمالی که شامل روستاهای از آسکان تا هیدوچ وهمچنین شمالا تا حاشیه رودخانه ماشکید می رسد که مرکز کنونی بم پشت (سیرکان )نیز در آن واقع شده است از روستاهای معروف و قدیمی این بخش می توان به ترتیب مورتی - بوروئی - سر جنگان - میندر - آسکان - ریش پیش - پرکن - شیتاب - مودگلی - چاهان - سوخته مک - شیرینزاد -جمیلی - کلکی - میدان -کله گان و... اشاره کرد.

بخش جنوبی که بیشتر به نگور معروف است از شم سر و کشتگان شروع و تا آشار و افشان در سرباز ختم می شود از روستاهای معروف و قدیمی این بخش نیز به ترتیب قدمت می توان به بات (بات بزرگ کنونی ) -  کشتگان - جکان - بات گوشگ(بات کوچک کنونی) حرابگ - گروانی - سورانی گتان -  گریشگ - گوارایی و ...اشاره کرد. کوه معروف بم پشت ( کوه سهر )در این بخش واقع شده است .

واجه مولانا عبدالحق حقانی

واجه مولانا عبدالحق حقانی                           

سرجم آروک:گل محمد درازهی

هر انسان و حیوانے که چہ وتی حیله و قدرتء که هلّیت و هلاس بیت نوں امیتا پہ هدایی رهمتان بند ایت و چہ  آ ذات پر وت پناهجاهے لوٹیت. اے کسّهی تها مرگک دژمنء دیما نا امیت انت و پہ رکّگ و هلاسیا هچ وڑیں راهے نگندیت. گوں وتی پروردگارا پریات کنت که هداوند کریم آ را چہ  اے دژمنہ برکّین ایت.

کسّہ کننت که یک برے

مرگے درآتک یک نیمگے

تلّاش ات پہ آپ و دانگے

کپتی سرا شاهینگے

درهچے پناهی کرت پہ هرز

چاریت سرونءَ ترس و لرز

چیرا سیّادے پاس کنت

ترسیت که مرگک پاس کنت

کَشّیت تپنگءَ راست کنت

مُرگ گوں هدا درواست کنت

یا رب نجاتوں دی چِدا

زاناں که هستی تو هدا 

دو دژمن ئُں کپتہ پدا                  

نوں چون بچّاں تا کدا

بال ئُن وکاب شهمات کنت            

ننداں شکاری شات کنت

پریات کبول بوت ناوسءِ                  

مارے پہ  امدادی رسء(1)

ناگه شکاری ء ِ رسِت                  

مرد چہ دردءَ کُرتَ سٹ

آس بُرت تپنگءَ پیچ و تاب           

لگِّت و دوری دات وکاب

ای مرگکءِ شر بوت حساب            

شکری بگپت و شُت شتاب

وهدے که مالک وشّ بیت              

کار پہ درچ و دلکشّ بیت

وهدے که رب نا راز بیت         

بدواه و دژمں باز بیت

(1)                مخفف رسِت

فارغ التحصیلان بم پشت

برای مشاهده اسامی فارغ التحصیلان بم پشت ادامه مطلب را کلیک کنید...

  

 

ادامه نوشته

خلاصه زندگینامه شاعر فقید بلوچ، مرحوم دادمحمد درازهی

مرحوم دادمحمد درازهی، فرزند گاجیحان در روستای مورتی بخش بم پشت، چشم به جهان گشود.

در سن 21 سالگی ازدواج می کند و بعد از چند سال زندگی در زادگاه خویش به روستای کنت، بخش هیدوج نقل مکان می کند و به کار کشاورزی مشغول می شود. وی در سال 1360 ه. ش در روستای چاهان بم پشت دارفانی را وداع گفته و در همان مکان دفن می گردد.

از آنجا که در زمان ایشان مدرسه ای در منطقه وجود نداشته، ایشان از نعمت خواندن و نوشتن محروم بودند، اما با این وجود، اشعاری را می سروده که شعرای امروزی را به حیرت وامی دارد.

اکثر اشعار ایشان به صورت پند و اندرز، خاطرات زندگی، مشکلات اجتماعی و ... می باشد که بیشتر این اشعار توسط فرزندش، محمّد صالح در آن زمان ضبط و ثبت گردیده است، که خود ایشان هم از شعرای برجسته ای است که بیشتر به زبان فارسی شعر می گوید. علاقمندان می توانند برای کسب اطلاعات بیشتر به ایشان (حاجی محمّد صالح درازهی ساکن روستای کنت) مراجعه کنند.

درضمن علاوه بر کتاب غزلیات، ایشان یک جزء از قرآن کریم و چهل حدیث را نیز به نظم درآورده که هنوز به چاپ نرسیده است.

در ادامه مطلب نمونه ای از شعر های این شاعر فقید آمده است

در اول یادکنان ربّ ءُ رحمانین رحیم                  پادشاه  ءِ کُل عالم هفت ءِ آسمان ءِ زمین

ءَ محمّد مصطفی پیغمبر ءِ سالار دین                   چهار یاران دوست داران از دل ءِ صدق و یقین

حضرت ءِ دّورین ابوبکر ءُ عمر سالار دین            شاه عثمان غنی ءَ شیر یزدان عارفین

آدم ءِ جوط کورت الهی از چما روی زمین            یا دَهت میِ جدّی ءِ حلاف ءَ شیطان ءِ ابلیس لعین

آدمِ سجده مکن هیچکس که حاکی از زمین           لعنت ءِش دات‌ ءِ من کوط ءَ حکم ربّ العالمین

زورتگی ضد ءُ حسد کورتی صلح و سازشی           آدم حاکی از زمین ءَ من چه شعله آتشی

عقلان دلگوش کنیت نیستت جهان ءَ اعتبار            کس په دنیای نمانیت نبتین پایدار

من گو شان شعری بلوچی تا بمانیت یادگار            شِنگِ بیت کُلین جهان ئِ بر تمامین مُلک و شهر

میرولی محمد نهنگین چوط بروتین زهرمار            کورتگی کورکی من بط ءَ بستگی لانگ ءِ کتار

چوطین ورنای ءِ بزورتین هم تپاکین سه و چهار      حکم شاهین کردگار ءَ بوتگ مهری ءِ سوار

رفتگت من مُکران ئَ زورتگی زالی میار                شا شاملنت زاکی پتو و مانت تو مئی چوک ببر

مئی لوک ءِ همراهی حرابین کورتکی ما را سزار       کیتگی بی بی  من دست ءَ کورتی مهرءِ سوار

رفتگت من هونگِ شهرءَ نشتگ سُهرابی گورءَ     اسبی کهین حالءَ کپتین چانکور ملّا چاکروز

یهتگت ملّا شتابی اودا میریءِ پترءَ                        میر مبر بندا چُددیم تو ببخشاءِ مرا

ءِ خبر سکین میاری بر بلوچانی درءَ              عرض و فریادءِ نزورتگ موتی یهتگ چه ءِ برا

بُرتگی من زامران ءِ هنچو طِ کءُ و ظاهرءَ              ینستتی تُرسی چه کس ءَ ملی چو شیرءِ نرا

رفتگ من زامرانءِ ءُ دا میر نیکیءِ کورا                  منزلءُ جا گاهی کپتک نشتگ پولین پترءَ

میرین لال محمد بکوشتین عاقلین بی درورءَ           ءِ خبرسکین میاری بر بلوچانی درءَ

مجلسءُ دیوانش کپتگ نشتت پولینت پترء  ساعتی کونطین بکوستین یهتا براهیم اش درءَ

رود خانه بزرگ نهنگ

رودخانه بزرگی است که در نگور و در نوار مرزی از قبل از کشتگان و در محدوده بین روستای زیارت و بلوی (بلوی دن ) سرازیر و به مسیر خود در نواحی مرزی بین ایران و پاکستان ادامه می دهد.در مسیر رودهای کوچک و بزرگ زیادی به آن می پیوندند از جمله و به ترتیب اولویت:

کشتگان : از بالاتر از حوزه انتظامی از چندین سر شاخه کوچک و بزرگ و در دشتهای کوچک و زیبای آن محدوده سرازیر می شود. مدتی است که با احداث سدهایی در محدوده حوزه با وجود شرایط مناسب جهت احداث سد قسمت عمده آب در پشت سدهای موجود جمع می شود. این موضوع موجب بهبود آب چشمه در پایین دست سدها ( چمگئ سر ) شده است.

تنگوران :که با توجه به سد خاکی موجود باز هم آب فراوانی از این رودخانه به نهنگ اضافه می کند.

جکان : که از لابلای رشته کوههای سر به فلک کشیده بم پشت سرازیر شده و در نهایت بعد از پیمودن از پیچ وخم های کوهستانی در کنار نهنگ آرام می گیرد..

بات : یکی از رودخانه های بزرگ منتهی به نهنگ می باشد که این نیز همانند جکان با خلق مناظر زیبایی در دل کوههای بم پشت و نیز آبیاری نخستین نخلستان موجود در تاریخ بم پشت یعنی بات( شهر بات ) ونیز تامین آب روستای بات بزرگ(نکته جالب توجه اینکه با توجه به مرتفع بودن سرچشمه آب شرب روستا به صورت ثقلی و بدون پمپ و ... در ۲۴ ساعت شبانه روز در شبکه جاری می باشد. )

و تامین آب خوشاب های موجود در مسیر در نهایت در آغوش نهنگ می آرمد.

کارینا جهانی = مامای بلوچستان

 

 

ادامه نوشته

Professor Carina Jahani

 

 

Professor Carina Jahani (photo to the left) defended her doctoral dissertation in 1989 on ”Standardization and Orthography in the Balochi Language” and has since been very active in research on the language. She is one of the World’s leading experts in the field. She became Professor at the department in 2004, after the

etirement of Bo Utas.

ادامه نوشته

Iransk och svensk forskare samarbetar om små språk

 

 

 

Iransk och svensk forskare samarbetar om små språk 

Minoritetsspråkens identitetsskapande betydelse är i fokus för samarbetet  

mellan en Uppsalaforskare och en forskare från Sistan-Balochistan. Med bidrag från Swedish Research Links-programmet finansierar de sin gemensamma verksamhet.

ادامه نوشته

Ahoo Sahrai

Ahoo Sahrai

ادامه نوشته

نامهایی کهن در جنوب بلوچستان و سواحل خلیج فارس

 

 نامهایی کهن در جنوب بلوچستان و سواحل خلیج فارس 

جواد مفرد کهلان

بررسی اسامی جغرافیایی مناطق و رودهایی در سواحل جنوبی ایران که در لشکرکشی اسکندر و دریاسالارش نئارک از آنها نام برده شده است
نگارنده در دوران تحصیلات ابتدایی و دبیرستانی با نقشه جغرافیایی بازی میکرد و در پی یافتن امکان رفع بی آبی و کم آبی طرحهایی خیالی میریخت. آن طرحها به بار ننشست و حتی درس دانشگاهی آبیاری و آبادانی نا تمام ماند. کویر اجتماعی سیاسی و فرهنگی مقدم شده بود. مانند هزاران تن امسال خود به سبب نحوه عدالتخواهانه افراطی خود بدین عرصه کشیده شدم.

ادامه نوشته

جــــــــــــــــــار

 

 

جــــــــــــــــــار

      چه « تیگاپ لبزانکی مجلس آسیا آباد » ءِ نیمگا یکشمبے 2010 ءِ مئی ءِ شانزهمی روچ ءِ بیگه ءِ ساهت چار ءَ ، بلوچی زبان ءِ نامداریں شائر شهید میرجان میرل ءِ یات ءَ یک پر مڑاهیں دیوانی مراگشے برجاه دارگ بیت . اے دیوان ءَ آئی ءِ زند ءِ بابت ءَ گشتانک ءَ ابید شائری و زیملی بهر هم هست انت . گلیں بلوچاں بهر زورگ ءِ دستبندی انت !

                                     شهید میرجان میرل ءِ نام نمیراں بات !

                                                      رهچار :
                                      تیگاپ لبزانکی مجلس آسیا آباد

« مــُـــــــروارد »

 

                                        « مــُـــــــروارد »

      « مــُـــــــروارد » سنج ادبی چاگرد ( ساچ ) پلیری ءِ تاکبند انت که همے زیتاں چاپ و شنگ بیان انت .

      « مــُـــــــروارد » اولی تاکبند ءَ گیشتر بلوچی زبان ءِ بنرهبندی ( گرامری ) نبشتانک آرگ بیتگ و هوار انت . بلے بنرهبند ءَ ابید چه دگه گچینی و جوانیں نبشتانکاں هم سر ریچ انت .
« مــُـــــــروارد » ءِ اولی تاکبند ءَ غنی پرواز ، مولا بخش رئیسی ،قاضی داد ریحان ، رحیم مهر ، اصغر علی آزگ ، کیّا اومر ، قیوم فنا و دگه بازیں نبشتکار و شائرانی ، نبشتانک و شئیر چاپ بیاں و هوار انت .

     سنج ادبی چاگرد - پلّیری ءِ  اے نیکیں جهد ستا و مبارکبات کرزیت ! ما اے جهدکاریں سنگتان ءَ چه دل ءِ جهلانکی ءَ  مبارکبات گوئشیں ! و پر اے سنگتاں ماں اے پڑ ءَ نوکیں سوب و دیمرئیانی هدوک و واهگداریں !

در انگلستان ورق بر می گردد

 

در انگلستان ورق بر می گردد
یک پوسترانتخاباتی مبتکر، گوردون براون، نخست وزیر و نماینده حزب کارگردر انتخابات را نشان می دهد که شاد و خندان می گوید: « من شکاف میان فقرا و ثروتمندان را افزایش داده ام. بگذارید کارم را بکنم.»این جمله البته ساختگی است، اما عمق مطلب واقعیت دارد. در پایان سالهای تاچر- میجر، سهم ١ % ازثروتمندترین بریتانیایی ها ازدر آمد ملی١٧% بود؛ این رقم از زمان زمامداری آنتونی بلر وگوردون براون، به ٢١% رسیده است.

ادامه نوشته

Kamalan Part 1 (Baloch Multimedia

Kamalan Part 1 (Baloch Multimedia

ادامه نوشته

نشت گاز در چابهار حادثه آفرید

 

نشت گاز در چابهار حادثه آفرید

زاهدان - نشت گاز، بی احتیاطی و رعایت نکردن اصول ایمنی در نصب وسایل گازسوز در چابهار حادثه آفرید.

به گزارش روز شنبه ایرنا از پایگاه اطلاع رسانی پلیس، بر اثر نشت گاز یک واحد مسکونی در این شهرستان دچار آتش سوزی شد و سه نفر از اعضای خانواده را راهی بیمارستان کرد.
صاحبخانه و دو فرزند وی در این آتش سوزی به علت سوختگی شدید ابتدا به بیمارستان امام علی (ع) چابهار و سپس به زاهدان انتقال یافتند.

راجی جهدکار واجه یوسف نسکنتی ( 17 مئی 2006

 

مصاحبۀ مَی مَکُران با آخرداد سپاهی از فعالین سیاسی بلوچ

             

مصاحبۀ مَی مَکُران با آخرداد سپاهی از فعالین سیاسی بلوچ
در ارتباط با اعدام های اخیر واعتصاب عمومی در کردستان
مَی مَکُران : همانطورکه درجریا هستید پنج نفر از فرزندان مردم، روز یکشنبه نوزده اردیبهشت، به طور ناگهانی و دسته جمعی در محوطه زندان اوین به دار آویخته شدند. به نظر شما هدف حکومت از این اعدام ها در شرایط کنونی چیست؟
آخرداد سپاهی : حقیقت این است که رژیم اسلامی از موضع ضعف و ترس از بر آمد احتمالی جنبش توده ای است که دست به این اعدام های جنایتکارانه زده است تا بلکه با مرعوب ساختن مردم اهداف خود را پیش ببرد. حکومت قصد دارد تا بزودی طرح حذف یارانه ها را آغاز کند و خود رژیم به خوبی می داند که اجرای این طرح موقعیت معیشتی مردم و مخصوصا اقشار و طبقات کم در آمد را مستقیما زیر ضرب قرار خواهد داد و وضعیت اقتصادی شان را از آنچه که هست بدتر خواهد کرد.

ادامه نوشته

تاریخ بلوچستان، بخش فارسی

مقدمہ

ھر قوم کہ تاریخ خود را بدست فراموشی سپارد سریع از میان میرود و این حقیقتی انکار ناپذیر است ـ تاریخ اقوام زندہ آینہ گذشتہ اند کہ حال را در آن میبینند و برای ساختن آیندہ ای روشن و کامیاب میتوانند بہ کمک آن راہ صحیحی انتخاب نمایند ـ این صلاحیت را بدست خواھند آورد کہ اگر در میان قوم اشتباھی رخ دادہ از تکرار آن جلوگیری کنند ـ اقوامی کہ فرصت پندآموزی تاریخ را از دست دھند در میدان زندگی نمیتوانند ھیچ گونہ راھی منطبق بر خصوصیات و روایات قومی برای خود انتخاب کنند ـ ھموارہ درگیر مشکلات شدہ و اسیر اشتباھات خود میگردند ـ ھمانطور کہ این مشکلات برای اجدادشان اتفاق افتادہ است ـ در این حالت پیشرفت آنھا کند میشود و راہ ترقی مسدود میگردد ـ بتدریج شیرازہ قوم میگسلد و تا حدی پراکندہ میشود کہ تمام خصوصیات قومی ای کہ برای وجود و ھستی یک قوم ضروریند از میان میروند ـ افراد چنین قومی بہ گردن نھادن حلقہ بردگی اقوام زندہ دیگر با رضایت تن در دادہ و بدینصورت وجود قومیت او از صفحہ ھستی از بین میرود ـ

مترجم: ملک بلوچ

تاریخ بلوچستان، بلوچی بھر

پیش گال

ھر راجے کہ وتی تاریخءَ بشموشیت زود بیگواہ بیت و اِشی یک المین گپے کہ اِنکار کنگ نبیت ـ راجانی تاریخ آدینکے کہ وتی گوستگینانءَ آییءِ تھا چاراَنت و گنداَنت و وتی آیوکین و رژن و کامیابیں روچاں گوں آییءِ کمکءَ راستیں راھے گچین کن اَنت ـ اے سوج و سرپدی آیانءَ رسیت کہ اگر آیانی راجءِ تھا ردییءِ پیش آتکگ چہ آیی دیمگیری بکن اَنت ـ راجانے کہ وتی  تاریخءِ سر و سوجءِ ھیلا بشموشنت زندگیءِ پڈا نتوان انت یک زندگیءِ کہ برابر گوں آییءِ راجءِ کسہ و داستان و خصوصیاتءَ ببیت پہ وت گچین بکن اَنت ـ مدام مشکلانی تھا گرو چیل بنت و ردیانی بندیگ ـ ھما ڈول کہ آیانی پس و پیروکاں رد وارتگ ـ  اے درگتءَ آیانی دیمروی سست و ترقیءِ راہ گٹ بیت ـ  کم کم راجءِ شیرازہ ھرجان بیت و تا کساسے تلشاں تلشان بیت کہ آ درستیں راجی خصوصیاتاں کہ پہ یک راجے ماندگاریءَ لازمی اَنت بيگواہ بنت ـ اے وڑین راجانی مردم دگہ راجانی گلامیءَ پہ وشی منّ اَنت و ھمے ڈول آییءِ راج چہ روزگارءِ ھستیءَ بیگواہ بیت ـ

مترجم: ناصر محتشمی  

آلبوم عکس: تنبورنوازان شمس در واشنگتن با لباس بلوچی

 

 

 

ادامه نوشته

نقاشی های زیبا از لباسهای دختران بلوچ (این لباسها دست دوزند و در جهان بی نظیرند)

ادامه نوشته

دَســــــــتــــــــونـــــک

 

دَســــــــتــــــــونـــــک

مراد ساحــــر

ٹــیــٹــل ءِ  رو  و  شــیـــرکـنـیـں  تـراناں

اِشـــکـــراں  کــپــتــگاں   و  بــــریــانــاں


وارت  دل ءَ  گـران  و  بــے  پـدیں ٹـپـے

چــه  گل ءِ  چــم  و  زَهـمـیـں  بــرواناں

ادامه نوشته

روشنفکری بلوچ: شیر بی دم و بال و اشکم

 

 

روشنفکری بلوچ: شیر بی دم و یال و اشکم

بقلم: رازگو بلوچ

جریان مرد مدعی زور و بازو را شنیده اید، که برای نشان دادن قدرت خود تصمیم به خالکوبی نقش شیر روی بازویش گرفت. اما تا دلاک سوزن اول را روی بازوی مرد فرو کرد آخش در آمد که این کجاست که خالکوبیش اینقدر درد دارد. دلاک گفت این اول کار است و از دم شروع کرده ام. گفت آخر کرد حسابی حالا برای یک شیر به این گندگی این دم چه اهمیتی دارد که دست ما را آزررده می کنی. دلاک گفت باشد و تا دوباره سوزن فرو کرد، باز هم آه و فغان مرد بلند شد که این دیگر کجای شیر است. دلاک گفت یالش است. همان موههای پر پشت و پر هیبتش. مرد عجز و لابه اش افزون شد که حالا مگر این شیر اگر یال نداشت شیرنمی شود؟

ادامه نوشته

چند نما از قلعه بمپور

 

قلعه "بمپور" به عنوان استوارترین پناهگاه مردم بلوچستان در قرون گذشته بر فراز تپه‌ای مصنوعی در شهرستان ایرانشهر استان سیستان و بلوچستان بنا شده است

ادامه نوشته

بلوچ ءِ هاترا

 

 بلوچ ءِ هاترا

علی بخش دشتیاری


اے شپ بگش کدی لـهـیـت  په روچ ءِ هاترا

که  درد  اگــه اِنت  مـنـی  بـلـوچ ءِ  هــاتــرا


ماه  و  سال نشتگاں کتگ  ودار سیه شپاں

اے  جنڈیں  جامگ ءِ  من پَچّ  و دوچ ءِ هاترا

ادامه نوشته

نوشتن بزبان بلوچی را تمرین کنید

نوشتن بزبان بلوچی را تمرین کنید

در کامپیوترهایی که دارای سیستم عامل ٢٠٠٠، NT 4.0 و یا XP هستند، میتوانید براحتی و بدون بکارگیری  فونت خاصی برای بلوچی، حروف الفبای بلوچی را در نرم افزارهایی چون Word ،Excel ،Frontpage ،Notepad و Outlook بکارگیرید.

  جهت نصب زبان بلوچی بر روی کامپیوتر اینجا کلیک کنید :   Balúči keyboard  

 محمدامین دهواری

انگشتم

دنبال مردی در لباس بلوچی می گشتم تا تصویر لباس مردان بلوچ را ببینید، این عکس را دیدم، گفتم لطفش صد چندان است... 

با مجید از خونه می ریم بیرون تا این شهر ناشناخته را ببینیم. حدیث اصرار دارد تا عمه را ببیند، زنی به نام روزخاتون که جایی در خاطراتش در کودکی پای او را به ستون بسته تا جایی نرود! و الان حدیث می خواهد بداند آن زن کیست؟ چه شکلی ست و ...
به خانه ایی می رویم که مجید احتمال می دهد روزخاتون آنجا باشد، حیاط خاکی را طی می کنیم، از درب کوچک و آهنی اتاق داخل می شویم. اتاق محقری ست که با یک پرده دو نیمه شده. می نشینیم، روبروی یمان یخچال و کنارش قمقمه ی آب است. دختری تیره رنگ از قمقمه کمی آب داخل پارچ می ریزد و با لیوان آب می آید تا همچون بقیه ی خانه ها با آب پذیرایی یمان کند. در دیگر خانه ها نیز یک لیوان می آوردند و دخترکان همین گونه ایستاده آب را داخل لیوان می ریختند و به نفر اول تعارف می کردند، بعد لیوان را گرفته، مجدداً آب کرده و به نفر بعد تعارف می کردند تا نفر آخر. در هوای گرم آن جا آب خنک و گوارا بهترین پذیرایی بود برای یمان اگر چه کمی غریب.

ادامه نوشته

ماههای بلوچی

 

سیری در تمدن بلوچستان
ماههای بلوچی

هر قوم و ملتی از قدیم الایام ماههای مخصوص به خود را داشته‌‌اند و قوم بلوچ نیز یکی از این اقوام است که ماههای مخصوص به خود را دارد و اینکه تعدادی از ماههای آن مشابه زبان فارسی است دلیل بر اقتباس آنها از فارسی نیست، چرا که این دو قوم هر دو ریشه آریایی دارند و اشتراک واژگان و کلمات در این دو قوم مشتق از زبان پهلوی است که زبان مشترک ایرانی‌ها بوده است

ادامه نوشته

عکس از رودخانه تنگ سرحه

 

محمدجواد بشارتى

 

‏

‎‎حماسه های مردم بلوچ‎‎

نویسنده: عبدالحسین یادگاری

‏388 ص، تهران: نشر افکار، 1386، چاپ اول

حماسه های مردم بلوچ، داستان های منظوم این قوم ایرانی را که سینه به سینه روایت شده است، دربردارد. ‏روایت های حماسی قوم بلوچ، از دوره ها و سال های دیر و دور گذشته و با تجربه های تلخ و شیرین آمیخته ‏گردیده است. این روایت ها حکایت از تاریخ پرفراز و نشیب مردم بلوچ و پیوستگی آن با سرزمین ایران دارد. ‏افسانه های بلوچ، چشم اندازی از حماسه هایی پرشکوه را به تصویر می کشد. داستان های حماسی بلوچستان ‏را که به صورت نظم باقی مانده، شاعرانی سروده اند که خود شاهد و ناظر رخدادهای زمان خویش بوده اند. ‏این سرایندگان معمولا یا روحانی بودند و یا به طبقه اشراف و حکومتگر محلی تعلق داشتند. بیشتر این حوادث ‏جنگی و حماسه های عاشقانه، در زمان حکومت «میر چاکر رند»، یعنی در حدود چهارصد و اندی سال پیش ‏در بلوچستان شرقی (پاکستان امروزی) رخ داده اند. این حماسه ها به وسیله خوانندگان خوش صدا که معمولا ‏از طبقه «پهلوان» یا به عبارت دیگر نوازندگان و مطربان حرفه ای بودند، با همراهی سازهای پهلوانان در ‏مجالس شادی اجرا می شده است. مجموعه حاضر، بر اساس پژوهش های «پژوهشکده مردم شناسی» وابسته ‏به «سازمان میراث فرهنگی و گردشگری»، به کوشش پژوهشگر برجسته و فقید تاریخ و فرهنگ مردم بلوچ، ‏یعنی «عبدالحسین یادگاری»، تدوین شده است.

به بهانه درگذشت غلام قادر رحمانى راوى بزرگ موسیقى بلوچستان

 

     

برکدام جنازه زار مى زند این ساز؟

برکدام مرده پنهان مى گرید

این ساز بى زمان؟

در کدام غار

بر کدام تاریخ مى موید این سیم و زه...؟

... بگذار برخیزد!»

کویر رنگ و بوى غمناکى دارد. مردمى که زمان برایشان بى معناست. مردى در جاده به انتظار فرزندش ، روزها و شبها سپرى شده بود و او مى گفت: قرار است فرزندش به خانه بازگردد. گویى زمان و مکان، ثانیه اى و نقطه اى بیش نیست.

ادامه نوشته

استاد غلامرسول دینارزهی آهنگساز - خواننده و نوازنده بلوچستان می باشد

علی رئیسی ١٧ آپریل ٢٠٠٩  

 

استاد غلامرسول دینارزهی آهنگساز - خواننده و نوازنده بلوچستان می باشد

کار موسیقی را از ۳۴ سال قبل با عشق و علاقه به موسیقی محلی بلوچی آغاز کرد و استاد وی در این عرصه فتیح محمد نسکنتی بوده است .

وی از سال ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۵ هـ . ش در رادیو و تلویزیون کویته و کراچی به آهنگسازی سرودهای بلوچی پرداخته است . و سپس از سال ۱۳۵۸ در صدا و سیمای مرکز استان سیستان و بلوچستان مشغول به کار شد و در زمینه آهنگسازی و تولید موسیقی محلی - انقلابی آثار برجسته ارائه داد .

استاد غلام رسول دینارزهی مدتی هم بعنوان گوینده اخبار در رادیو به فعالیت پرداخت او تا کنون برای بیش از صد سروده محلی آهنگسازی نمده که شامل بسیاری از سرودهایی است که توسط خوانندگان جوان بلوچ در جشنواره ها و همایشهای مختلف مورد تقدیر قرار گرفته است .

 

 

از مشهور ترین آثار وی می توان از سرود بسیار زیبای کشور ایران نام برد که به همراه قطعات دیگری از آهنگهای سنتی - حماسی در دوران جنگ تحمیلی اجرا شده اند .

ادامه نوشته

جییند خان

 

 

حدودنود سال پیش ، جییند رهبری ایل بزرگ یارمحمدزهی(شهنوازی) را در منطقه ی سرحد بلوچستان را به عهده داشته است . محل سکونت تیره های مختلف ایل یارمحمد زهی حوالی پشتکوه خاش و منطقه ماشکید در مرز ایران و پاکستان است. در دوران حکومت قاجاریه ایل یارمحمد زهی از مقتدر ترین ، جنگجوترین و سلحشورترین ایلهای منطقه سرحد به شمار می آید. رهبری جییند خان بر ایل یارمحمد رهی مصادف است با حمله قوای استعمار گر انگلستان به سرحد زمین . انگلیسیها درخلال جنگ بین الملل اول به منظور جلوگیری از نفوذ و سلطه آلمان بر افغانستان ،همچنین هند، به ژنرال دایر ماموریت می دهند که نیروهای ارتش استعمارگر را در سرحد مستقر کند . در این منطقه تنها دو ایل حضور اشغالگران انگلیسی را تحمل نکرده، گاهی متحد و زمانی جداگانه با آنها به نبرد و مقابله می پردازند. این دو ایل عبارتند ار یارمحمدزهی و گمشادزهی – گرچه طایفه اسماعیل زهی نیز تحت رهبری جمٌا خان در حوالی زاهدان با نیروهای استعمار گر انگلیس مبارزاتی داشته است.

ادامه نوشته

زندگینامه استاد اشرف سربازی

 

زندگینامه استاد اشرف سربازی

بهرام میرزایی
از رودخانه سرباز گروهی از طایفه اسکانی بطرف گوادر (پاکستان) و از آنجا با کشتی به بندر کراچی وارد می شوند که در این میان شخصی بنام محمد که بعدها بنام درزی والا (خیاط) مشهور می شود در محله ریکسر کراچی با زنی بنام درخاتون ازدواج می نماید که حاصل ازدواج ایشان فرزندی بنام محمد اشرف سربازی می باشد که در سال 1316 ه.ش در محله ریکسر چشم به دنیا گشودند که بعدها بعنوان یکی از شخصیت های علمی و ادبی بزرگ زبان بلوچی ظاهر شد و زحمات زیادی را در راه علم و دانش متحمل شدند.

ادامه نوشته

بیوگرافی فقیه عالیقدر حضرت مولانا عبدالله روان بد( رع)

 

 بیوگرافی فقیه عالیقدر حضرت مولانا عبدالله روان بد( رع)

 

سطور زیر گزیده ای از شرح حال و زندگی بزرگمرد ودانشمندی را سامان می دهد که سخن راندن در باب شخصیت بارز وبرجسته او وقرار گرفتن در جایگاه معرفی مقام والایش در توان هر کس نیست. قلم خیلی کوتاه تر از آن است که بتواند در وصف واحوال ومعرفی برخی ازنشیب وفرازهای حیات افتخار آفرین این عالم فرزانه،خامه فرسایی کندو مجال پایگاه های بزرگ اینتزنتی - چه برسد به این وبلاگ – خیلی تنگ تر از آن است که بتواند مشتی نمونه خرواری از دورنمای چهره تصویر بکشد. ایشان یکی از حلقه های استوار ونمایان زنجیره ای بزرگمردان علم ومعرفت وماهتابی درخشان از کاروان رفته راهیان نور واز افتخارات بزرگ اهل سنت ایران وبویژه بلوچستان محسوب می شود.

ادامه نوشته